La monetazione di Ravenna antica dal V all'VIII secolo

impero romano e bizantino, regno ostrogoto e longobardo

Κωδικός Numista	Ranieri
Συγγραφέας	Egidio Ranieri
Έτος δημοσίευσης	2006
Εκδοτικός οίκος	Numismatica Ranieri
Τόπος δημοσίευσης	Bologna, Ιταλία
Γλώσσες	αγγλικά, ιταλικά
Αριθμός OCLC	903451157
Αριθμός	N# L100306

Egidio RANIERI, La Monetazione di Ravenna Antica dal V all' VIII secolo, Impero Romano et Bizantino, Regno ostrogoto et longobardo, Bologna, 2006, XVIII + 250 σελίδες, 850 τεύχη (όλα εικονογραφημένα ασπρόμαυρα) Ιταλικό και αγγλικό κείμενο.
Το 402, η Ραβέννα, προστατευμένη από τις ελώδεις περιοχές της, υποδέχτηκε την αυτοκρατορική αυλή και έγινε πρωτεύουσα της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ταυτόχρονα, το εργαστήριο στην Ακουιλέια έκλεισε και η Ραβέννα έγινε η έδρα ενός κορυφαίου εργαστηρίου νομισμάτων.
Όταν η Ρώμη βυθίστηκε οριστικά, η Ραβέννα έγινε το επίκεντρο του αγώνα μεταξύ των νέων βαρβάρων κυρίων της βόρειας Ιταλίας και των Βυζαντινών.
Αυτή η μελέτη του εργαστηρίου της Ραβέννας από το 402 έως το 756 είναι μοναδική και εξαιρετικά διδακτική.
Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του, το βιβλίο χωρίζεται σε τρία κύρια, άνισα μέρη. Το βιβλίο είναι πολύ σαφές. Η παρουσίασή του είναι παρόμοια με εκείνη του ρωμαϊκού εργαστηρίου της Aquileia, που εκδόθηκε το 2000 από τους R. Paolucci και A. Zub. Zub. Οι πρώτες δεκαοκτώ σελίδες παρέχουν μια σύντομη ιστορική, γεωγραφική και νομισματική εισαγωγή που θα επιτρέψει στους αρχάριους να ασχοληθούν με το κύριο μέρος του έργου με ελάχιστη εκμάθηση και μέγιστη χρήση. Οι διάφοροι πίνακες με τα μονογράμματα, τις νομισματικές αξίες και τα σχήματα των κορώνων θα είναι πολύ χρήσιμοι στους συλλέκτες που αντιμετωπίζουν μερικές φορές δύσκολες ταξινομήσεις.
Το σημαντικότερο περιγραφικό μέρος καταλαμβάνει τις σελίδες 3 έως 245. Πριν από κάθε βασιλεία προηγείται μια δίγλωσση ιστορική περίληψη, η οποία δίνει μια εικόνα αυτών των ενίοτε βραχύβιων αυτοκρατόρων, όπως ο Avitus (455-456) και ο Glycerus (473-474). Οι περιλήψεις των μεγάλων νομισματικών μεταρρυθμίσεων του Αναστασίου και του Ιουστινιανού Α΄ μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε τις εναλλαγές της ζωής του εργαστηρίου.
Ο κατάλογος αρχίζει με τη ρωμαϊκή περίοδο του εργαστηρίου μεταξύ Ονώριου και Αρκαδίου και το τέλος της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπό τον Romulus Augustulus το 476 μ.Χ.. Για κάθε νόμισμα, εκτός από το μέταλλο, έχουμε την ονομαστική αξία, μια χρονολογία, μια βιβλιογραφική αναφορά, μια πλήρη περιγραφή, το βάρος και τη διάμετρο του δείγματος που παρουσιάζεται, καθώς και ένα ευρετήριο σπανιότητας για να μας βοηθήσει να προσανατολιστούμε. Ενώ θεωρούμε φυσιολογικό να βρίσκουμε νομίσματα για τον Ονώριο, τον Ιωάννη, τον Βαλεντινιανό Γ΄, τον Πετρώνιο Μάξιμο και άλλους δυτικούς αυτοκράτορες, μας εκπλήσσει περισσότερο να βρίσκουμε νομίσματα για τον Θεοδόσιο Β΄, τον Μαρκιανό, τον Λέοντα, τον Ζήνωνα και ακόμη και τον Βασιλίσκο, αυτοκράτορες ή σφετεριστές της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μεταξύ Αρκαδίου και Ζήνωνα (αρ. 1 έως 232).
Έπειτα έχουμε τρία νομίσματα για τον Οδοακρό (αρ. 233 έως 235). Στη συνέχεια ανακαλύπτουμε τα οστρογοτθικά νομίσματα του εργαστηρίου της Ραβέννας για τον Θεοδώριχο (493-526) και τους διαδόχους του (αρ. 236 έως 314) μέχρι τον Ματασούνθα (536-540). Όλα αυτά τα νομίσματα φέρουν γενικά τα ονόματα των βυζαντινών αυτοκρατόρων Αναστασίου, Ιουστίνου Α΄ και Ιουστινιανού Α΄. Διαθέτουμε επίσης μερικά σπάνια ανώνυμα νομίσματα που φέρουν το όνομα FELIX RAVENNA (αρ. 260-275).
Αφού ο Ιουστινιανός ανέλαβε τη Ραβέννα, η βυζαντινή περίοδος του εργαστηρίου της Ραβέννας άρχισε το 552 και διήρκεσε έως το 751, όταν οι Βυζαντινοί έχασαν οριστικά το εργαστήριο υπό τον Κωνσταντίνο Ε΄ (741-775). Τα νομίσματα από το εργαστήριο της Ραβέννας κατά την περίοδο αυτή είναι συχνά πολύ σπάνια και η αναγνώρισή τους γίνεται πολύ δύσκολη προς το τέλος της περιόδου. Ως εκ τούτου, οι αναγνώστες θα εκτιμήσουν τη φωτογραφική αναπαραγωγή κάθε παραδείγματος (αρ. 315 έως 841).
Το βιβλίο ολοκληρώνεται με τη Λομβαρδική κατοχή και τη βασιλεία του Aistulf (749-756) και τα πολύ σπάνια νομίσματα από το εργαστήριο για αυτή τη σύντομη περίοδο (αρ. 842 έως 850). Το βασίλειο των Λομβαρδών εξαφανίστηκε το 774 μετά την κατάληψη της Παβίας από τον Καρλομάγνο. Το έργο του E. Ranieri θα προσφέρει μεγάλη υπηρεσία στους αναγνώστες και θα εμπλουτίσει τις ακόμη αποσπασματικές γνώσεις μας για τα ιταλικά εργαστήρια. Ένα απαραίτητο ανάγνωσμα, εν αναμονή της μελλοντικής δημοσίευσης άλλων εργαστηρίων της Botte.
Laurent Schmitt.

Αυτό το κείμενο έχει μεταφραστεί αυτόματα. Το πρωτότυπο κείμενο είναι:

Egidio RANIERI, La Monetazione di Ravenna Antica dal V all’ VIII secolo, Impero Romano et Bizantino, Regno ostrogoto et longobardo, Bologne, 2006, XVIII + 250 pages, 850 numéros (tous illustrés en n&b) texte italien et anglais.
En 402, Ravenne, protégée par ses zones marécageuses, accueille la cour impériale et devient la capitale de l’Empire Romain d’Occident. Dans le même temps l’atelier d’Aquilée ferme et Ravenne accueille un atelier monétaire de premier plan.
Alors que Rome sombre définitivement, Ravenne est l’objet de lutte entre les nouveaux maîtres barbares de l’Italie du Nord et les byzantins.
A ce titre, cette étude de l’atelier de Ravenne de 402 à 756 est unique et fort instructive.
L’ouvrage comme son titre l’indique s’articule en trois grandes parties inégales. L’ouvrage est très clair. Il ressemble dans sa présentation à celui réalisé sur l’atelier romain d’Aquilée, publié en 2000 par R. Paolucci et A. Zub. Les dix-huit premières pages forment une introduction historique, géographique et numismatique sommaire qui permettra au débutant de rentrer dans le corps de l’ouvrage avec un apprentissage minimum pour une utilisation maximum. Les différents tableaux des monogrammes, des valeurs monétaires et de la forme des couronnes sera très utile aux collectionneurs confrontés à des classements parfois difficiles.
La partie descriptive la plus importante occupe les pages 3 à 245. Chaque règne est précédé d’un résumé historique bilingue qui permet de se familiariser avec ces empereurs parfois éphémères comme Avitus (455-456) ou Glycère (473-474). Des résumés des grandes réformes monétaires d’Anastase ou de Justinien Ier permettent de suivre les vicissitudes de la vie de l’atelier.
Le Catalogue débute sur la période romaine de l’atelier entre Honorius et Arcadius et la fin de l’Empire romain d’Occident sous Romulus Augustule en 476 après J.-C. Pour chaque monnaie outre le métal, nous avons la dénomination, une datation, un renvoi bibliographique, une description complète, le poids, le diamètre de l’exemplaire présenté ainsi qu’un indice de rareté pour s’y retrouver. Si nous trouvons normal de trouver les monnaies d’Honorius, de Jean, de Valentinien III, de Pétrone Maximus ou autre empereurs d’Occident, nous sommes plus étonnés d’y rencontrer Théodose II, Marcien, Léon, Zénon, voire Basiliscus, empereurs ou usurpateurs de l’Empire romain d’Orient entre Arcadius et Zénon (N° 1 à 232).
Nous avons ensuite trois monnaies pour Odoacre (N° 233 à 235). Nous découvrons ensuite le monnayage ostrogoth de l’atelier de Ravenne pour Théodoric (493-526) et ses successeurs (N° 236 à 314) jusqu’à Matasuntha (536-540). Toutes ces monnaies sont en général aux noms des empereurs byzantins, Anastase, Justin Ier et Justinien Ier. Nous avons aussi de rares monnaies anonymes au nom de FELIX RAVENNA (N° 260 à 275).
Après la reprise de Ravenne par Justinien débute la période byzantine de l’atelier de Ravenne à partir de 552 et jusqu’en 751 date à laquelle les Byzantins perdent définitivement l’atelier sous Constantin V (741-775). Les monnaies de l’atelier de Ravenne, pour cette période, sont souvent très rares et deviennent en fin de période, très difficiles à identifier. Les lecteurs apprécieront donc la reproduction photographique de chaque exemplaire (N° 315 à 841).
L’ouvrage se termine par l’occupation lombarde et le règne d’Aistulf (749-756) et les très rares monnaies de l’atelier pour cette courte période (N° 842 à 850°. Le Royaume Lombard disparaît en 774 après la prise de Pavie par Charlemagne. Une nouvelle période débute pour l’atelier.
L’ouvrage d’E. Ranieri rendra de nombreux services à ces lecteurs et vient enrichir notre connaissance encore fragmentaire des ateliers italiens. À découvrir absolument, en attendant la publication future d’autres ateliers de la Botte.
Laurent Schmitt.